Sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá là hành vi vi phạm pháp luật có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Bài viết phân tích các quy định pháp luật liên quan, dấu hiệu nhận biết, trách nhiệm pháp lý và những vấn đề cần lưu ý khi bị điều tra hoặc xử lý về hành vi này.
Hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá ngày càng tinh vi vì thường được che giấu dưới các giao dịch, hồ sơ và thủ tục có vẻ hợp pháp. Các đối tượng thường thành lập hoặc nhờ người khác đứng tên doanh nghiệp có quan hệ lợi ích với mình, sau đó dàn xếp quá trình đấu thầu, hợp thức hóa chứng từ, báo giá hoặc hợp đồng nhằm tạo ra sự cạnh tranh giả tạo và che giấu mối quan hệ thực sự giữa các bên. Điều này khiến cơ quan quản lý khó phát hiện ngay từ giai đoạn thanh tra, kiểm tra.
Hành vi này gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng vì làm sai lệch kết quả đấu thầu, đẩy giá hàng hóa, dịch vụ hoặc dự án lên cao hơn giá trị thực, gây thất thoát ngân sách nhà nước và tài sản của doanh nghiệp. Đồng thời, nó còn làm suy giảm tính minh bạch, công bằng trong môi trường đầu tư, kinh doanh và tạo điều kiện cho các hành vi tham nhũng, lợi ích nhóm phát sinh.
Việc sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự quản lý kinh tế và niềm tin của xã hội đối với hoạt động đấu thầu, quản lý tài sản công.
Để hiểu rõ bản chất của hành vi này, cần làm rõ khái niệm công ty sân sau, các thủ đoạn thực hiện và những hành vi vi phạm thường đi kèm.
Trong thực tiễn thanh tra, kiểm tra và xử lý các vụ án tham nhũng, đấu thầu, thuật ngữ này thường được dùng để chỉ doanh nghiệp do người có chức vụ, quyền hạn hoặc người có liên quan của họ trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối, kiểm soát nhằm phục vụ lợi ích cá nhân hoặc lợi ích nhóm. Trong hoạt động đấu thầu, khoản 3 Điều 16 Luật Đấu thầu 2023 cũng quy định các hành vi bị cấm, bao gồm thông thầu, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu và các hành vi làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu.
Có thể hiểu “công ty sân sau” là doanh nghiệp được lập ra hoặc được sử dụng làm công cụ để người có chức vụ, quyền hạn hoặc người có liên quan tác động đến quá trình đấu thầu, ký kết hợp đồng, nâng khống giá trị hàng hóa, dịch vụ hoặc thực hiện các giao dịch nhằm thu lợi bất chính, gây thiệt hại cho Nhà nước, doanh nghiệp hoặc các chủ thể liên quan.
Hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá thường được thực hiện thông qua nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm che giấu mối quan hệ lợi ích và hợp thức hóa hồ sơ, chứng từ. Một số thủ đoạn phổ biến gồm:
Trên thực tế, các thủ đoạn này thường được thực hiện có tổ chức và gắn với quan hệ lợi ích giữa người có chức vụ, quyền hạn và doanh nghiệp sân sau, làm sai lệch kết quả đấu thầu, gây thất thoát tài sản của Nhà nước hoặc doanh nghiệp.
Công ty sân sau thường không nhằm mục đích kinh doanh độc lập mà được sử dụng như công cụ để hưởng lợi từ các quyết định do chính người có chức vụ, quyền hạn tác động hoặc chi phối. Khi người có chức vụ tác động để doanh nghiệp sân sau trúng thầu, nâng giá trị hợp đồng hoặc được hưởng lợi bất chính từ phần chênh lệch giá, hành vi này có thể là dấu hiệu của các tội như tham ô tài sản, nhận hối lộ hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 (sau đây gọi tắt là BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025) tùy tính chất và hậu quả của vụ việc.
Do đó, thông thầu và nâng khống giá thường không phải là mục đích cuối cùng mà là phương thức để che giấu việc chiếm đoạt tài sản, nhận lợi ích bất chính hoặc trục lợi từ quyền lực được giao. Đây cũng là lý do nhiều vụ án về công ty sân sau thường đồng thời bị điều tra về các tội phạm tham nhũng và chức vụ.
Để xử lý hiệu quả hành vi này, cần hiểu rõ các quy định pháp luật về trách nhiệm, chế tài và hậu quả pháp lý đối với cá nhân, doanh nghiệp có liên quan.
Hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá có thể bị xử lý theo nhiều tội danh khác nhau quy định tại BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025 tùy thuộc vào tính chất, vai trò của người thực hiện và hậu quả gây ra.
Hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá không chỉ có thể bị xử lý về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng mà còn có thể kéo theo các tội danh về tham nhũng, chức vụ và hối lộ nếu có yếu tố chiếm đoạt tài sản, nhận lợi ích bất chính hoặc lợi dụng quyền hạn để trục lợi.
Cá nhân tổ chức, chỉ đạo hoặc tham gia hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự quy định tại BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025: Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222), hoặc các tội danh về tham nhũng, chức vụ như Tội tham ô tài sản (Điều 353), Tội nhận hối lộ (Điều 354), Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 356) nếu có đủ yếu tố cấu thành. Người cố ý tham gia với vai trò tổ chức, thực hành hoặc giúp sức đều có thể bị xác định là đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật này.
Đối với doanh nghiệp, trường hợp có hành vi thông thầu hoặc gian lận trong đấu thầu có thể bị xử phạt theo Điều 87 và Điều 88 Luật Đấu thầu 2023, đồng thời bị áp dụng các biện pháp như cấm tham gia hoạt động đấu thầu, buộc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại nếu gây tổn thất cho Nhà nước hoặc chủ thể khác. Căn cứ Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân và doanh nghiệp gây thiệt hại còn phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh.
Hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá có thể làm phát sinh đồng thời trách nhiệm hình sự, hành chính và dân sự đối với các cá nhân, doanh nghiệp liên quan.
Doanh nghiệp có thể bị xác định là đồng phạm trong hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá khi doanh nghiệp biết rõ mục đích, tính chất trái pháp luật của hành vi nhưng vẫn cố ý tham gia với vai trò tổ chức, thực hành, xúi giục hoặc giúp sức theo khoản 1 Điều 17 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025. Trên thực tế, doanh nghiệp có thể bị xem là đồng phạm nếu thực hiện các hành vi như: đứng tên tham gia đấu thầu theo sự sắp đặt, lập hồ sơ dự thầu khống, tạo cạnh tranh giả, hợp thức hóa chứng từ để nâng giá gói thầu hoặc hỗ trợ che giấu dòng tiền, lợi ích bất chính phát sinh từ việc thông thầu.
Doanh nghiệp sẽ bị xác định là đồng phạm khi có căn cứ chứng minh doanh nghiệp biết rõ hành vi vi phạm và cố ý tham gia hoặc tạo điều kiện cho hành vi thông thầu, nâng khống giá được thực hiện.
Người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá ngoài hình phạt chính còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung theo từng tội danh cụ thể. Chẳng hạn, đối với một số tội thường gặp như:
Bên cạnh trách nhiệm hình sự, người có chức vụ, quyền hạn còn có thể bị tước bỏ cơ hội tiếp tục giữ chức vụ quản lý, bị phạt tiền và bị tịch thu tài sản có liên quan đến hành vi phạm tội.
Việc tự nguyện khắc phục hậu quả như nộp lại khoản tiền thu lợi bất chính, bồi thường thiệt hại, khắc phục thiệt hại cho Nhà nước hoặc các bên liên quan là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Cụ thể, điểm b khoản 1 Điều 51 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 quy định tình tiết giảm nhẹ là "người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả".
Tuy nhiên, việc khắc phục hậu quả không làm mất đi trách nhiệm pháp lý đối với hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá. Đây chỉ là căn cứ để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét giảm nhẹ hình phạt khi quyết định hình phạt đối với người phạm tội.
Khi chủ động khắc phục hậu quả có thể giúp người vi phạm được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nhưng không đương nhiên được miễn truy cứu trách nhiệm.
Một số vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá thường được quan tâm gồm:
Doanh nghiệp chỉ “đứng tên hộ” trong hồ sơ đấu thầu vẫn có thể bị xem là tham gia hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá nếu biết rõ mục đích của việc đứng tên và cố ý tạo điều kiện cho hành vi vi phạm được thực hiện. Căn cứ theo Điều 17 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025, doanh nghiệp cần vẫn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm.
Việc cho mượn tư cách pháp nhân, đứng tên hồ sơ dự thầu, ký kết tài liệu hoặc hợp thức hóa thủ tục để tạo cạnh tranh giả, che giấu mối quan hệ giữa các nhà thầu có thể được xem là đồng phạm theo quy định tại Điều 17 Bộ Luật này. Hành vi này giúp sức cho việc thông thầu theo quy định tại khoản 1 Điều 222 BLHS 2015 được bổ sung bởi điểm k khoản 1 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng.
Cho nên doanh nghiệp không trực tiếp hưởng lợi hay thực hiện toàn bộ hành vi vi phạm vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm nếu có căn cứ chứng minh đã biết và cố ý tham gia vào quá trình thông thầu, nâng khống giá.
Cá nhân không trực tiếp nhận tiền nhưng tham gia ký hồ sơ vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu biết rõ hồ sơ được lập nhằm phục vụ hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá mà vẫn cố ý thực hiện. Theo Điều 17 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025, người giúp sức cho việc thực hiện tội phạm cũng được xác định là đồng phạm.
Tuy nhiên, việc bị truy cứu trách nhiệm hay không còn phụ thuộc vào việc cơ quan tiến hành tố tụng có chứng minh được người ký hồ sơ biết rõ mục đích vi phạm và có ý chí tham gia thực hiện hành vi phạm tội hay không. Nếu chỉ ký hồ sơ theo nhiệm vụ, không biết và không thể biết về hành vi thông thầu, nâng khống giá thì có thể không phải chịu trách nhiệm hình sự.
Yếu tố quyết định không phải là việc có trực tiếp nhận tiền hay không, mà là mức độ nhận thức và sự tham gia cố ý của cá nhân đối với hành vi vi phạm.
Khi bị cơ quan điều tra làm việc liên quan đến sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá, doanh nghiệp nên chuẩn bị đầy đủ các tài liệu chứng minh quá trình tham gia đấu thầu và hoạt động kinh doanh của mình, bao gồm: hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu, hợp đồng, phụ lục hợp đồng, chứng từ thanh toán, hóa đơn, tài liệu chứng minh năng lực thực hiện gói thầu, hồ sơ nội bộ về quá trình ra quyết định và các tài liệu liên quan đến mối quan hệ giữa các bên tham gia đấu thầu.
Doanh nghiệp nên chủ động rà soát, lưu giữ và cung cấp các tài liệu có lợi để chứng minh việc tham gia đấu thầu được thực hiện độc lập, minh bạch và đúng quy định pháp luật.
Việc chủ động tố giác hành vi sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá có thể được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý nếu người tố giác thành khẩn khai báo, hợp tác với cơ quan có thẩm quyền và góp phần làm rõ vụ việc. Điểm r và điểm t khoản 1 Điều 51 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 quy định các tình tiết giảm nhẹ như tự thú và tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện, điều tra tội phạm.
Trong một số trường hợp đặc biệt, nếu người tham gia hành vi phạm tội chủ động khai báo trước khi bị phát hiện, tích cực ngăn chặn hậu quả hoặc lập công lớn, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét áp dụng chính sách khoan hồng theo quy định của pháp luật.
Chủ động tố giác không đương nhiên được miễn trách nhiệm pháp lý nhưng có thể là căn cứ quan trọng để được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm khi giải quyết vụ án.
Việc có luật sư tham gia ngay từ giai đoạn thanh tra, kiểm tra ban đầu giúp cá nhân, doanh nghiệp hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, tránh cung cấp thông tin thiếu chính xác hoặc đưa ra những giải trình bất lợi cho quá trình giải quyết vụ việc. Luật sư cũng hỗ trợ rà soát hồ sơ, đánh giá rủi ro pháp lý và chuẩn bị các tài liệu, chứng cứ cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
Trong các vụ việc liên quan đến sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá, ranh giới giữa trách nhiệm của người trực tiếp thực hiện và người có liên quan thường khá phức tạp. Sự tham gia sớm của luật sư giúp xác định đúng bản chất vụ việc, xây dựng phương án làm việc với cơ quan có thẩm quyền và hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý có thể phát sinh.
Việc có luật sư đồng hành ngay từ giai đoạn thanh tra, kiểm tra là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, doanh nghiệp một cách hiệu quả.
Theo khoản 1 Điều 156 Luật Thi hành án hình sự 2025 , người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền khiếu nại quyết định kê biên, phong tỏa tài sản nếu cho rằng việc áp dụng biện pháp này không đúng pháp luật. Đồng thời, nếu chứng minh được tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của mình và không liên quan đến hành vi phạm tội, họ có quyền đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng xem xét hủy bỏ hoặc thay đổi biện pháp kê biên, phong tỏa.
Như vậy, việc chủ động cung cấp tài liệu chứng minh quyền sở hữu và nguồn gốc hợp pháp của tài sản là căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền lợi khi tài sản bị kê biên hoặc phong tỏa.
Khi bị điều tra, thanh tra hoặc có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm liên quan đến sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá, việc có luật sư tham gia từ sớm là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, doanh nghiệp. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực hình sự, đấu thầu và phòng chống tham nhũng, NPLaw sẵn sàng tư vấn, tham gia bào chữa, hỗ trợ làm việc với cơ quan có thẩm quyền và xây dựng phương án pháp lý phù hợp cho từng vụ việc cụ thể.
Việc sử dụng công ty sân sau để thông thầu và nâng khống giá là hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng, có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự, hành chính và dân sự đối với cả cá nhân và doanh nghiệp liên quan. Việc nhận diện sớm dấu hiệu vi phạm, tuân thủ quy định pháp luật và có sự hỗ trợ của luật sư ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời hạn chế những hậu quả pháp lý và thiệt hại kinh tế có thể phát sinh.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn về trường hợp chi tiết cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
CÔNG TY LUẬT TNHH NGỌC PHÚ
Tổng đài tư vấn và CSKH: 0913419996
Hotline: 0913449968
Email: legal@nplaw.vn
.png)
