Chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học cần điều kiện gì?

Chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học là điều kiện quan trọng để cá nhân thực hiện hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực tâm lý học lâm sàng theo quy định pháp luật. Việc nắm rõ điều kiện cấp, phạm vi hành nghề, thời hạn và thủ tục cấp chứng chỉ giúp nhà tâm lý học thực hiện đúng quy định và bảo đảm quyền hành nghề. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các vấn đề liên quan đến chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học.

I. Giới thiệu các vấn đề liên quan đến chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học

Chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học là một trong những vấn đề cần được quan tâm khi cá nhân thực hiện hoạt động chuyên môn về tâm lý học lâm sàng. Pháp luật quy định cụ thể về điều kiện đào tạo, thực hành, hồ sơ, trình tự cấp và phạm vi hành nghề nhằm bảo đảm người hành nghề có đủ năng lực chuyên môn. Bên cạnh đó, các vấn đề về cấp lại, thu hồi, công nhận văn bằng nước ngoài và điều kiện hành nghề của người nước ngoài cũng cần được lưu ý.

II. Tìm hiểu về chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học

Chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học liên quan đến điều kiện, phạm vi và quyền thực hiện hoạt động chuyên môn của người hành nghề tâm lý học. Dưới đây là những nội dung cần biết về loại chứng chỉ này. 

1. Chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học lâm sàng theo quy định pháp luật Việt Nam là gì?

Theo điểm h khoản 1 Điều 26 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, tâm lý lâm sàng là một trong các chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề. Theo đó, cá nhân hành nghề với chức danh tâm lý lâm sàng phải được cấp giấy phép hành nghề theo quy định của pháp luật.

Về thuật ngữ, “chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học lâm sàng” là cách gọi phổ biến, còn pháp luật hiện hành sử dụng thuật ngữ “giấy phép hành nghề” đối với chức danh tâm lý lâm sàng. Giấy phép này là căn cứ để người hành nghề thực hiện hoạt động chuyên môn trong phạm vi hành nghề được cấp.

Do đó, khi tìm hiểu về chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học lâm sàng, cần phân biệt giữa văn bằng, chứng chỉ đào tạo về tâm lý học lâm sàng và giấy phép hành nghề. Việc có văn bằng hoặc chứng chỉ đào tạo không đồng nghĩa với việc cá nhân đã được cấp giấy phép hành nghề.

2. Bản chất pháp lý và phạm vi hoạt động chuyên môn của người có chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học gồm những gì?

Về bản chất pháp lý, chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học được sử dụng để chỉ giấy phép hành nghề của người hành nghề tâm lý lâm sàng. Tâm lý lâm sàng là một chức danh chuyên môn trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh và thuộc nhóm chức danh phải có giấy phép hành nghề theo điểm h khoản 1 Điều 26 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Giấy phép hành nghề là căn cứ để cá nhân thực hiện hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực tâm lý lâm sàng theo phạm vi được cấp.

Người có chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học phải thực hiện đúng phạm vi hành nghề, năng lực chuyên môn và quy định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, đồng thời chịu trách nhiệm về hoạt động chuyên môn của mình. Phạm vi hoạt động có thể bao gồm đánh giá, sàng lọc vấn đề tâm lý, tư vấn, trị liệu, can thiệp và theo dõi diễn biến tâm lý của người bệnh.

Người có giấy phép hành nghề không được tự ý thực hiện công việc vượt quá phạm vi chuyên môn, chẳng hạn kê đơn thuốc hoặc thực hiện các kỹ thuật điều trị thuộc thẩm quyền của chức danh chuyên môn khác. Bên cạnh đó, cần phân biệt hoạt động tâm lý lâm sàng của người có chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học trong khám bệnh, chữa bệnh với hoạt động tư vấn tâm lý thông thường, bởi không phải mọi hoạt động tư vấn tâm lý đều thuộc phạm vi khám bệnh, chữa bệnh.

3. Chứng chỉ hành nghề tâm lý học lâm sàng khác biệt như thế nào so với chứng chỉ hành nghề của bác sĩ chuyên khoa tâm thần?

Mặc dù đều tham gia chăm sóc sức khỏe tâm thần, tâm lý lâm sàng và bác sĩ chuyên khoa tâm thần là hai chức danh chuyên môn khác nhau, có sự khác biệt về đào tạo, phạm vi hành nghề và hoạt động chuyên môn.

Do đó, giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng không thay thế giấy phép hành nghề của bác sĩ chuyên khoa tâm thần và ngược lại. Hai chức danh có thể phối hợp trong quá trình chăm sóc người bệnh nhưng mỗi bên phải thực hiện đúng phạm vi chuyên môn được cấp.

4. Chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học có thời hạn sử dụng bao lâu và có giá trị trên phạm vi toàn quốc không?

Theo điểm h khoản 1 Điều 26 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, tâm lý lâm sàng là một trong các chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề. Do đó, chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học được hiểu theo quy định hiện hành là giấy phép hành nghề của người hành nghề tâm lý lâm sàng.

Căn cứ khoản 1 và khoản 2 Điều 27 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023:

• Mỗi người hành nghề chỉ được cấp 01 giấy phép hành nghề và giấy phép này có giá trị trong phạm vi toàn quốc.
• Giấy phép hành nghề có thời hạn 05 năm.

Khi giấy phép hết hạn, người có chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học phải thực hiện thủ tục gia hạn theo khoản 1 và khoản 2 Điều 32 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Trong đó, người hành nghề phải đáp ứng yêu cầu về cập nhật kiến thức y khoa liên tục, có đủ sức khỏe để hành nghề và thực hiện thủ tục gia hạn ít nhất 60 ngày trước thời điểm giấy phép hết hạn.

Như vậy, chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học (giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng) có thời hạn 05 năm và có giá trị trên phạm vi toàn quốc.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học

Pháp luật quy định tâm lý lâm sàng là chức danh chuyên môn phải có giấy phép hành nghề. Các quy định liên quan chủ yếu gồm điều kiện, hồ sơ, thủ tục cấp, gia hạn, điều chỉnh và phạm vi hành nghề theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

1. Điều kiện về trình độ đào tạo và văn bằng để được cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học là gì?

Theo khoản 8 Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, người đề nghị cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng phải có văn bằng phù hợp với phạm vi hành nghề để được cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học, cụ thể:

• Phạm vi hành nghề tâm lý lâm sàng: Có văn bằng bác sĩ và chứng chỉ đào tạo chuyên khoa cơ bản về tâm lý lâm sàng theo điểm a khoản 8 Điều 8, hoặc văn bằng cử nhân tâm lý học và chứng chỉ đào tạo chuyên khoa cơ bản về tâm lý lâm sàng theo điểm a khoản 8 Điều 8.
• Phạm vi hành nghề tâm lý lâm sàng chuyên khoa: Có văn bằng thạc sĩ tâm lý học lâm sàng, tiến sĩ tâm lý học lâm sàng hoặc văn bằng chuyên khoa về tâm lý lâm sàng theo điểm b khoản 8 Điều 8.

Ngoài điều kiện về văn bằng, để được cấp mới chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học, người đề nghị còn phải đáp ứng các điều kiện theo khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. Đây là các điều kiện về năng lực hành nghề, sức khỏe, tiếng Việt đối với người nước ngoài và không thuộc trường hợp bị cấm hành nghề.

2. Quy định về thời gian và cơ sở thực hành chuyên môn bắt buộc để đủ điều kiện xin cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học?

Theo khoản 6 Điều 3 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, thời gian thực hành khám bệnh, chữa bệnh đối với chức danh tâm lý lâm sàng là 09 tháng. Đây là một trong những điều kiện cần đáp ứng để được cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học. Trong quá trình thực hành phải lồng ghép nội dung về pháp luật khám bệnh, chữa bệnh, quy chế chuyên môn, đạo đức hành nghề, an toàn người bệnh và kỹ năng giao tiếp, ứng xử.

Về cơ sở thực hành, theo khoản 8 Điều 5 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, người thực hành tâm lý lâm sàng thực hành tại:

• Cơ sở tâm lý lâm sàng; hoặc
• Bệnh viện có phạm vi hoạt động chuyên môn về chuyên khoa tâm thần hoặc có bộ phận chuyên môn về tâm lý lâm sàng.

Bên cạnh đó, cơ sở hướng dẫn thực hành phải đáp ứng điều kiện tại khoản 1 Điều 6 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, gồm có giấy phép hoạt động phù hợp và có phạm vi hoạt động chuyên môn phù hợp với nội dung thực hành. Đây là cơ sở để người đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học tích lũy thời gian thực hành và đáp ứng yêu cầu về năng lực chuyên môn theo quy định.

Như vậy, người xin giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng phải thực hành 09 tháng tại cơ sở phù hợp và đáp ứng các yêu cầu về hướng dẫn, tổ chức thực hành theo Nghị định 96/2023/NĐ-CP.

3. Trình tự, thủ tục nộp hồ sơ và xét duyệt cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học diễn ra như thế nào?

Theo Điều 14 Nghị định 96/2023/NĐ-CP và Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng thực hiện cơ bản các bước sau:

• Chuẩn bị hồ sơ: Hồ sơ gồm đơn đề nghị cấp mới theo Mẫu 08 Phụ lục I, giấy tờ chứng minh đạt yêu cầu về năng lực hành nghề, giấy khám sức khỏe, sơ yếu lý lịch và ảnh theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
• Nộp hồ sơ: Người đề nghị nộp hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hành nghề theo quy định tại Điều 28 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
• Cơ quan có thẩm quyền xem xét hồ sơ: Cơ quan cấp phép kiểm tra, đánh giá việc đáp ứng các điều kiện cấp mới theo khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
• Cấp giấy phép: Nếu hồ sơ đáp ứng đầy đủ điều kiện, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hành nghề. Theo điểm b khoản 5 Điều 30, thời hạn cấp là 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ; nếu không cấp phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Lưu ý: Từ 01/01/2027, quy định về kiểm tra đánh giá năng lực và thủ tục cấp giấy phép hành nghề đối với tâm lý lâm sàng có sự thay đổi theo lộ trình pháp luật mới, vì vậy khi bài viết đề cập thời điểm này cần tách riêng quy định áp dụng trước và sau ngày 01/01/2027.

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học

Các quy định về giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng có thể khiến nhiều người chưa rõ về điều kiện cấp phép, thời hạn, phạm vi hành nghề và thủ tục thực hiện. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp và giải đáp theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Cơ quan có thẩm quyền cấp, cấp lại và thu hồi chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học là Bộ Y tế hay Sở Y tế?

Theo Điều 28 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học (giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng) được xác định dựa trên nơi người hành nghề làm việc:

• Bộ Y tế có thẩm quyền cấp mới, cấp lại, gia hạn, điều chỉnh giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng đối với người làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Y tế theo điểm a khoản 1 Điều 28.
• Cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh (Sở Y tế) thực hiện cấp mới, cấp lại, gia hạn, điều chỉnh giấy phép hành nghề đối với người làm việc tại các cơ sở thuộc thẩm quyền, trừ các trường hợp thuộc Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, theo điểm d khoản 1 Điều 28.
• Đối với người làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an, thẩm quyền thuộc cơ quan tương ứng theo điểm b và điểm c khoản 1 Điều 28.

Về thu hồi giấy phép, điểm a khoản 2 Điều 28 quy định Bộ Y tế thu hồi giấy phép đối với người hành nghề làm việc tại cơ sở thuộc thẩm quyền quản lý; tương tự, cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh thu hồi giấy phép đối với người hành nghề thuộc thẩm quyền quản lý theo điểm d khoản 2 Điều 28.

Như vậy, không phải mọi trường hợp cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học đều do Bộ Y tế thực hiện. Tùy thuộc vào cơ sở nơi người hành nghề làm việc, thẩm quyền có thể thuộc Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an hoặc Sở Y tế.

2. Thủ tục công nhận văn bằng và cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học cho người được đào tạo tại nước ngoài?

Đối với người được đào tạo tâm lý học tại nước ngoài, văn bằng phải được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận trình độ tương ứng theo quy định. Cụ thể, khoản 8 Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định văn bằng cử nhân tâm lý học, thạc sĩ tâm lý học lâm sàng hoặc tiến sĩ tâm lý học lâm sàng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp phải được công nhận trình độ tương ứng. Đây là một trong những yêu cầu để người được đào tạo ở nước ngoài có thể đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học tại Việt Nam.

Sau khi văn bằng được công nhận, người đề nghị cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng phải đáp ứng các điều kiện cấp phép khác theo quy định, trong đó có yêu cầu về thực hành và đánh giá năng lực hành nghề. Theo khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người đề nghị phải được đánh giá đủ năng lực hành nghề hoặc có giấy phép hành nghề nước ngoài được thừa nhận, đồng thời đáp ứng các điều kiện về sức khỏe, tiếng Việt và các điều kiện khác.

Lưu ý: Cần phân biệt công nhận văn bằng đào tạo tại nước ngoài với thừa nhận giấy phép hành nghề do nước ngoài cấp. Trường hợp người đó đã có giấy phép hành nghề tâm lý tương ứng do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cấp thì việc thừa nhận giấy phép hành nghề thực hiện theo Điều 29 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và Điều 37 Nghị định 96/2023/NĐ-CP; hồ sơ được gửi đến Bộ Y tế để xem xét cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học theo quy định.

3. Các trường hợp bị đình chỉ hoặc thu hồi chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học theo luật định?

Theo Điều 34 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người hành nghề tâm lý lâm sàng có thể bị đình chỉ hành nghề khi:

• Bị Hội đồng chuyên môn xác định có sai sót chuyên môn kỹ thuật đến mức phải đình chỉ nhưng chưa đến mức thu hồi giấy phép;
• Có vi phạm đạo đức nghề nghiệp nhưng chưa đến mức phải thu hồi giấy phép;
• Không đủ sức khỏe để hành nghề.

Thời gian đình chỉ từ 01 tháng đến 24 tháng tùy tính chất, mức độ vi phạm theo khoản 2 Điều 34.

Đối với thu hồi giấy phép hành nghề, khoản 1 Điều 35 quy định các trường hợp như: hồ sơ đề nghị cấp phép không đúng quy định hoặc giả mạo tài liệu; cấp sai chức danh hoặc phạm vi hành nghề; không hành nghề trong 24 tháng liên tục (trừ trường hợp tham gia chương trình đào tạo chuyên khoa); thuộc trường hợp bị cấm hành nghề; có sai sót chuyên môn kỹ thuật nghiêm trọng; vi phạm đạo đức nghề nghiệp đến mức phải thu hồi; hoặc tự đề nghị thu hồi giấy phép.

Sau khi bị thu hồi, nếu muốn tiếp tục hành nghề, người hành nghề phải thực hiện thủ tục cấp mới hoặc cấp lại giấy phép theo khoản 2 Điều 35 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

4. Trường hợp làm mất hoặc rách, hỏng chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học thì thủ tục xin cấp lại cần chuẩn bị những gì?

Theo điểm a khoản 1 Điều 31 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, trường hợp giấy phép hành nghề bị mất hoặc hư hỏng được thực hiện thủ tục cấp lại. Người đề nghị phải đáp ứng các điều kiện tại khoản 2 Điều 31 và chuẩn bị hồ sơ theo quy định.

Hồ sơ cấp lại đối với trường hợp giấy phép bị mất hoặc hư hỏng gồm:

• Đơn đề nghị cấp lại giấy phép hành nghề theo Mẫu 08 Phụ lục I Nghị định 96/2023/NĐ-CP;
• Bản chính hoặc bản sao hợp lệ giấy phép hành nghề đã được cấp, nếu còn;
• 02 ảnh chân dung 4 cm × 6 cm, chụp trên nền trắng trong thời gian không quá 06 tháng, trừ trường hợp thực hiện thủ tục trực tuyến và đã đăng tải ảnh theo quy định.

Hồ sơ được nộp cho cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hành nghề. Theo điểm b khoản 4 Điều 31 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, thời hạn giải quyết là 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ; nếu không cấp lại, cơ quan có thẩm quyền phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

5. Chuyên gia nước ngoài muốn hành nghề tại Việt Nam cần đáp ứng điều kiện gì để được cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học?

Chuyên gia nước ngoài muốn hành nghề tâm lý lâm sàng tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện cấp giấy phép hành nghề theo khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, đồng thời đáp ứng yêu cầu về năng lực tiếng Việt theo quy định. Đây cũng là những điều kiện cần lưu ý khi người nước ngoài muốn xin chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học tại Việt Nam. Cụ thể, người nước ngoài cần:

• Có văn bằng chuyên môn phù hợp với chức danh và phạm vi hành nghề; văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp phải được công nhận trình độ theo quy định tại khoản 8 Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
• Được đánh giá đủ năng lực hành nghề thông qua kiểm tra đánh giá năng lực hoặc có giấy phép hành nghề nước ngoài được thừa nhận theo điểm a khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
• Có đủ sức khỏe để hành nghề.
• Đáp ứng năng lực tiếng Việt theo quy định; trường hợp chưa đáp ứng có thể thực hiện việc khám bệnh, chữa bệnh thông qua người phiên dịch theo quy định.
• Không thuộc các trường hợp bị cấm hành nghề theo điểm d khoản 2 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

Ngoài ra, hồ sơ cấp giấy phép hành nghề của người nước ngoài được thực hiện theo quy định về hồ sơ và thủ tục tương ứng tại Nghị định 96/2023/NĐ-CP để được cấp chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học theo quy định.

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến chứng chỉ hành nghề nhà tâm lý học?

Các quy định về giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng liên quan đến nhiều điều kiện về văn bằng, thực hành, đánh giá năng lực và thủ tục cấp phép. Nếu chưa rõ điều kiện áp dụng hoặc cần hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, bạn có thể tìm đến đơn vị luật uy tín để được tư vấn và hỗ trợ thực hiện thủ tục phù hợp với quy định hiện hành. 

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.

CÔNG TY LUẬT TNHH NGỌC PHÚ

Tổng đài tư vấn và CSKH: 0913419996

Hotline: 0913449968

Email: legal@nplaw.vn