Trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng, vấn đề người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến thẩm quyền xét xử và áp dụng pháp luật hình sự. Vậy pháp luật Việt Nam quy định như thế nào đối với trường hợp này?
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài ngày càng xuất hiện nhiều hơn. Khi người nước ngoài thực hiện hành vi phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng hành vi đó có liên quan đến công dân, tổ chức hoặc lợi ích của Việt Nam, việc xác định quốc gia có thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử và áp dụng pháp luật sẽ trở nên phức tạp. Đây là lĩnh vực chịu sự điều chỉnh đồng thời của pháp luật hình sự quốc gia và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Có thể thấy, việc xác định đúng căn cứ pháp lý và thẩm quyền xử lý đối với người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, đồng thời bảo vệ chủ quyền tư pháp và quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân Việt Nam. Vì vậy, cần hiểu rõ các quy định của pháp luật hiện hành để xác định chính xác trường hợp nào pháp luật hình sự Việt Nam được áp dụng.
Người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam là vấn đề thường phát sinh trong các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài, đặc biệt khi hành vi phạm tội liên quan đến công dân Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam hoặc ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Để xác định có thuộc trường hợp áp dụng pháp luật hình sự Việt Nam hay không, cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố về quốc tịch, địa điểm phạm tội và hậu quả pháp lý của hành vi.
Người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam là cá nhân không mang quốc tịch Việt Nam thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm tại lãnh thổ của quốc gia khác hoặc ngoài phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
Không phải mọi trường hợp này đều thuộc thẩm quyền xử lý của cơ quan tiến hành tố tụng Việt Nam. Việc áp dụng Bộ luật Hình sự Việt Nam còn phụ thuộc vào các quy định về hiệu lực của Bộ luật Hình sự đối với hành vi phạm tội xảy ra ngoài lãnh thổ, cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Việc xác định pháp luật nào được áp dụng không chỉ căn cứ vào địa điểm xảy ra hành vi phạm tội mà còn phụ thuộc vào mối quan hệ giữa:
Trong nhiều trường hợp, một vụ án có thể đồng thời liên quan đến nhiều quốc gia, dẫn đến việc cần phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền để xác định quốc gia có quyền ưu tiên điều tra và xét xử.
Một số tình huống thường gặp gồm:
Trong các trường hợp này, việc xử lý không chỉ căn cứ vào pháp luật của quốc gia nơi xảy ra hành vi phạm tội mà còn có thể liên quan đến quy định của pháp luật Việt Nam và các cơ chế hợp tác quốc tế về hình sự.
Việc người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam có bị xử lý theo pháp luật hình sự Việt Nam hay không không chỉ phụ thuộc vào địa điểm xảy ra hành vi phạm tội mà còn căn cứ vào quy định về hiệu lực của Bộ luật Hình sự năm 2015, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và nguyên tắc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự. Dưới đây là những quy định pháp luật quan trọng cần lưu ý.
Hiệu lực của Bộ luật Hình sự đối với hành vi phạm tội xảy ra ngoài lãnh thổ được quy định tại Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Theo khoản 2 Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 2015, người nước ngoài thực hiện hành vi phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự Việt Nam trong những trường hợp do Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định hoặc theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Quy định này thể hiện nguyên tắc mở rộng phạm vi áp dụng pháp luật hình sự nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Việt Nam trong bối cảnh tội phạm xuyên biên giới ngày càng gia tăng.
Như vậy, pháp luật Việt Nam không chỉ điều chỉnh các hành vi phạm tội xảy ra trong lãnh thổ quốc gia mà còn cho phép áp dụng đối với một số hành vi phạm tội xảy ra ngoài lãnh thổ khi đáp ứng các điều kiện luật định.
Theo khoản 2 Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 2015, Việt Nam có thể xem xét trách nhiệm hình sự đối với người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam nếu thuộc trường hợp được Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cho phép áp dụng.
Trên thực tế, việc xem xét trách nhiệm hình sự thường được đặt ra đối với các trường hợp:
Việc truy cứu trách nhiệm hình sự trong các trường hợp này phải được thực hiện trên cơ sở bảo đảm phù hợp với quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và các cam kết quốc tế có liên quan.
Trong nhiều trường hợp, hành vi phạm tội xảy ra ngoài lãnh thổ Việt Nam đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật hình sự của quốc gia nơi hành vi được thực hiện. Do đó, quá trình xử lý thường phải xem xét đồng thời:
Nếu giữa Việt Nam và quốc gia liên quan đã ký kết điều ước quốc tế hoặc cùng là thành viên của điều ước quốc tế về hợp tác hình sự thì việc xử lý sẽ được thực hiện theo các nguyên tắc và trình tự được quy định trong điều ước đó, đồng thời bảo đảm tôn trọng chủ quyền tư pháp của mỗi quốc gia.
Trong thực tiễn, không ít vụ án có yếu tố xuyên biên giới khiến cùng một hành vi phạm tội có thể thuộc thẩm quyền xử lý của nhiều quốc gia khác nhau. Ví dụ, hành vi được thực hiện tại một nước, người phạm tội mang quốc tịch của nước khác và hậu quả xảy ra tại Việt Nam.
Đối với các trường hợp này, việc giải quyết thường được thực hiện trên cơ sở:
Trong trường hợp có yêu cầu dẫn độ hoặc chuyển giao người phạm tội, cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam sẽ xem xét theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên để quyết định việc xử lý phù hợp.
Các vụ án có yếu tố nước ngoài thường phát sinh nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến thẩm quyền xét xử, dẫn độ, áp dụng pháp luật và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Vì vậy, bên cạnh việc nắm rõ quy định của Bộ luật Hình sự và các điều ước quốc tế, việc hiểu đúng các tình huống thực tiễn sẽ giúp cá nhân, tổ chức chủ động hơn khi phát sinh vụ việc liên quan đến người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Việc người nước ngoài đang cư trú hoặc sinh sống tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc đương nhiên bị xử lý theo pháp luật hình sự Việt Nam. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét căn cứ quy định tại Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cũng như tính chất của hành vi phạm tội để xác định có thuộc trường hợp Việt Nam có thẩm quyền xử lý hay không.
Ngoài ra, tùy từng vụ việc, người đó cũng có thể là đối tượng của yêu cầu dẫn độ hoặc hợp tác tư pháp hình sự từ quốc gia khác.
Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc. Việc người phạm tội có bị chuyển giao hoặc dẫn độ về quốc gia nơi xảy ra hành vi phạm tội hay không còn phụ thuộc vào quy định pháp luật của các quốc gia liên quan, điều ước quốc tế về dẫn độ, tương trợ tư pháp và nguyên tắc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự.
Nếu không có căn cứ dẫn độ hoặc thuộc trường hợp pháp luật quy định không dẫn độ thì việc xử lý sẽ được xem xét theo quy định pháp luật hiện hành của quốc gia có thẩm quyền.
Trong trường hợp một hành vi có thể đồng thời thuộc thẩm quyền xử lý của nhiều quốc gia, việc áp dụng pháp luật được xác định trên cơ sở quy định pháp luật của từng nước, các điều ước quốc tế có liên quan và nguyên tắc hợp tác quốc tế.
Trên thực tế, các cơ quan có thẩm quyền sẽ trao đổi, phối hợp để xác định quốc gia có điều kiện thuận lợi nhất trong việc điều tra, truy tố và xét xử, đồng thời hạn chế tình trạng xử lý trùng lặp đối với cùng một hành vi phạm tội.
Nếu vụ việc thuộc trường hợp pháp luật Việt Nam có hiệu lực áp dụng theo Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 2015 hoặc theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên thì cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam có thể xem xét giải quyết theo quy định.
Trường hợp không thuộc thẩm quyền xử lý của Việt Nam, người bị hại vẫn có thể được cơ quan có thẩm quyền trong nước hướng dẫn thực hiện các thủ tục bảo vệ quyền lợi thông qua cơ chế hợp tác quốc tế hoặc tương trợ tư pháp.
Khi nhận được yêu cầu làm việc từ cơ quan có thẩm quyền, người nước ngoài nên:
Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và có sự hỗ trợ của luật sư sẽ giúp người nước ngoài hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình và hạn chế các rủi ro pháp lý trong quá trình giải quyết vụ việc.
Các vụ án liên quan đến người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam thường có tính chất phức tạp do đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài và các điều ước quốc tế về hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp. Vì vậy, việc tham vấn luật sư ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp xác định đúng thẩm quyền giải quyết, đánh giá rủi ro pháp lý và xây dựng phương án xử lý phù hợp.
NPLaw hỗ trợ khách hàng:
Với đội ngũ luật sư am hiểu pháp luật hình sự và pháp luật quốc tế, NPLaw luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng xử lý hiệu quả các vấn đề pháp lý phát sinh liên quan đến người nước ngoài phạm tội ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
CÔNG TY LUẬT TNHH NGỌC PHÚ
Tổng đài tư vấn và CSKH: 0913419996
Hotline: 0913449968
Email: legal@nplaw.vn
